Wees jezelf

Een vioollerares deed ooit de uitspraak: “Het is onmogelijk viool te spelen zonder pijn. Pijn hoort er gewoon bij”. Ik vond dat dieptriest. Iemand die professioneel met vioolspelen bezig is, kennelijk al jaren pijn heeft, maar niet op het idee komt er iets aan te veranderen. Vioolleraren kunnen heel dogmatisch zijn. Ze denken dat maar één techniek de juiste is en houden daar ten koste van alles aan vast. Maar zoals ik in mijn vorige post schreef, bestaan er diverse scholen en methodes.

Iets waar ik van onder de indruk raakte was een reeks video’s op internet over de Alexander techniek. http://www.alexandertechnique.com/at.htm 

Dit is een ergonomische methode waarbij de problemen van de pijnlijdende violist individueel worden geanalyseerd. Voor elk probleem is een oplossing. Een iets andere houding, een kinsteun of schoudersteun op maat kunnen vaak al wonderen doen.

Laat de techniek een hulpmiddel zijn en niet een hinderpaal. Elk mens is anders gebouwd qua lengte van de ledematen en belastbaarheid van spieren, pezen en gewrichten. Luister naar je lichaam en pas je techniek daarbij aan zodat je geen rsi krijgt. De mens is er niet voor de viool, de viool is er voor de mens.

De juiste techniek

Als beginnend violist moet je leren de viool echt te laten “zingen”. Dat kan niet zonder de juiste techniek te beheersen, zo wordt ons van alle kanten verzekerd. Alleen, welke techniek is dat dan?

Toen mijn vriendin E. mij haar viool toevertrouwde, had ze nog een aantal praktische tips. “Til nooit je elleboog op bij het strijken” zei ze met een serieus gezicht. Dat had de vioollerares haar bijgebracht. Kijkend naar vioolconcerten op tv zag ik echter solisten die wel degelijk hun elleboog optilden en nog hoog ook!

Inmiddels heb ik begrepen dat er binnen de vioolwereld verschillende scholen bestaan die allemaal hun eigen methodes hanteren. Je hebt de klassieke school, de suzuki methode, de Russische school en nog veel meer. Het nooit optillen van je elleboog heet de “Franco-Belgian Bow Arm”. Vanwege het geknikte handje wordt het ook wel “chicken wing” genoemd. Het is een stijl. Als je het zo geleerd hebt en je vindt het zelf prettig om met een geknikte pols te strijken moet je het vooral blijven doen, er is niks mis mee.

Amerikaanse vioolleraren hebben andere opvattingen. Zij onderscheiden 7 standen van de elleboog, 4 voor elke snaar en 3 voor de dubbele streken. Het is bij hen van levensbelang een goede elleboogtechniek te ontwikkelen anders komt het nooit meer goed. Ook de Suzuki methode gaat uit van een opgeheven elleboog en een gestrekte pols.

Het belangrijkste bij het strijken is dat je een soepele, gelijkmatige streek ontwikkelt die aangenaam in het gehoor ligt. Maar dat kan dus op verschillende manieren, het een is niet beter dan het ander.

Voor vibrato geldt hetzelfde. Er zijn globaal 3 verschillende technieken. Bij de armvibrato komt de bewegingsimpuls vanuit de elleboog, bij de polsvibrato vanuit de pols en er zijn zelfs violisten die alleen maar hun vingers laten vibreren. Dat kan ook nog op verschillende manieren, recht vooruit vanuit de vingertop, of meer met een zijwaartse rol.

Zoveel hoofden zoveel zinnen.

De Derde Positie

Vingerzetting bij de derde positie

Ik ben alweer fanatiek bezig geweest de afgelopen 2 weken. Ik heb 3 Klezmer stukken ingestudeerd. “Heymish” (of “Home Coming”) is een vrolijk liedje over thuiskomen (bijv. na een helse vakantie ofzo). “Zay gesunt” betekent “Vaarwel” en is dus wat melancholischer. “Khosidl” is een dansbaar genre binnen de Klezmer met een vrij strakke vierkwartsmaat. Ik beheers nog niet alle trillers en het tempo op de cd is nog wat te hoog, maar het fundament voor mijn Klezmer-project is gelegd.

Bovendien speel ik nu toonladders in de Derde Positie. Dat wil zeggen dat je de wijsvinger neerzet op de plaats waar in de Eerste Positie je ringvinger staat. Je hele hand schuift dus een stukje op, waardoor je hogere tonen kunt spelen. Mensen die privé les krijgen mogen dit pas in hun derde jaar ofzo leren, maar geloof me, het is echt niet moeilijker dan de Eerste Positie.

Ik heb nu besloten voorlopig geen privé-les te nemen. Het is duur en tijdrovend en het schiet niet op. Zolang ik zelf elke dag iets nieuws leer, lijkt het me ook niet noodzakelijk. Maar ik ben wel blij dat ik nu in elk geval het adres van een docente hier in de buurt heb, voor het geval dat ik echt niet meer verder kom.

Voor wie net als ik de deur niet meer uit wil:

http://www.violinlab.com/

Weihnachtsoratorium

Wolfgang Amadeus Mozart

Op eerste Kerstdag was ik voor het diner uitgenodigd bij de ouders van Suzanne. Op mijn voorzichtige vraag of het gek zou zijn als ik mijn viool meebracht antwoordde Suzanne dat het helemaal geen punt was, zij zou zelf haar viool ook meebrengen en haar ouders waren wel wat gewend intussen.

Dat stelde mij gerust en ik had nog een week om te oefenen. In eerste instantie leek het mij leuk om een eigen compositie van Suzanne ten gehore te brengen. Zij had een “Improvisatie voor viool” geschreven in d-klein. Maar toen ik dat eenmaal redelijk onder de knie had leek  het mij een beetje te weinig en heb ik 3 sonates van Mozart ingestudeerd. Suzanne heeft, toen zij nog maar  een paar maanden les had, in Keulen een boek met cd van Mozart gekocht. Het zijn eigenlijk piano sonates, maar bewerkt voor viool. Ik speelde het Andante Grazioso (K331), een  Adagio (K280) en een sonate in F Majeur (K332). De hele familie reageerde enthousiast omdat ik zonder ooit les te hebben gehad al zo aardig kon spelen. Ze zeiden dat ik talent heb en heel ver kan komen als ik echt les zou nemen. Ik heb Suzanne gevraagd om aan haar viool lerares te vragen of ze nog plaats heeft…

Is vioolspelen moeilijk?

De Suzuki-methode. Een kind kan de was doen.

Veel mensen denken dat het moeilijker is een viool te bespelen dan enig ander instrument. De viool heeft een verheven, bijna heilig imago. Hij is nauw verbonden met de klassieke muziek, met deftige, peperdure concerten, zwarte pakken en avondjurken.

Toch is de viool een vrij simpel instrument met maar vier snaren. Die snaren liggen mooi op een kwint afstand en de tonen bevinden zich waar je ze verwacht, zodat je al heel gauw in staat bent zelf uit het hoofd een melodietje te spelen. Klassiek gitaarspelen is een stuk ingewikkelder. Een viool kent geen complexe accoordgrepen en je hoeft niet met vier vingers zes snaren onder controle te houden, zoals bij een gitaar. Meer dan twee snaren tegelijk kun je bij een viool niet bestrijken en meestal gebruik je maar één snaar tegelijk.

Oorspronkelijk was de viool een armeluis instrument dat gebruikt werd door rondzwervende speelmannen om met vrolijke dansmuziek of droevige ballades bruiloften en partijen op te leuken. Een viool is klein en licht en gemakkelijk mee te nemen. Een piano stop je niet zomaar in je rugzak. Toch heeft de viool een veel groter toonbereik dan een piano. En door het ontbreken van fretten (dat zijn de dwarsbalkjes bij een gitaar) kun je gemakkelijk halve en zelfs kwarttonen spelen en je fantasie de vrije loop laten.

Door de opkomst van de klassieke muziek kreeg de viool een heel andere betekenis. Vooral in de 18e en 19e eeuw componeerden muzikale genieën het ene vioolconcert na het andere. Alleen wie notenschrift kon lezen had nog toegang tot deze muziek.

Maar wie ervoor kiest folk en fiddle te spelen, de oorspronkelijke vioolmuziek dus,  zal merken dat het echt niet zo moeilijk is. De noten hiervoor liggen dicht bij elkaar en een lekker ritme houdt je bij de les.

Het is de muziek die het vioolspelen moeilijk kan maken, niet de viool zelf. En je hoeft ook geen eerste violist in een philharmonisch orkest te worden om er plezier aan te beleven. Iedereen met een gemiddelde muzikaliteit kan leren vioolspelen!

The Foggy Dew

Op zondag 21 november 2010 was het zover. Ik heb mijn eerste fiddle geleerd te spelen. Na een tijdje in mijn nieuwe boeken gezocht te hebben koos ik ‘The Foggy Dew’ uit het boek World Music Ireland, Play-Along. Ondanks de sombere titel had het nummer op de cd iets krachtigs en vrolijks dat blijft hangen.

The Foggy Dew gaat niet over het weerbericht maar over een van de belangrijkste gebeurtenissen in de geschiedenis van Ierland, namelijk de Paasopstand van 24-30 april 1916. Een deel van de Ierse Volunteers bataljons (we spreken over de Eerste Wereldoorlog), onder leiding van Pádraig Pearse en het kleine Irish Citizen Army van Jonathan Connoly bezetten sleutelposities in Dublin.

Op Paasmaandag 1916 riep de nieuwe republikeinse regering onder leiding van Pearse de Ierse Republiek uit. Dat deed hij met een belangrijk historisch document dat in het Engels ‘The Proclamation’ wordt genoemd.

Kansloos tegen een overmacht aan Britse manschappen en politie werden de rebellen verslagen. Velen werden gearresteerd en 15 leiders kregen de doodstraf.

De Paasopstand wordt over het algemeen gezien als verloren vanaf het begin. Critici zien het als een ‘bloedoffer’.  De Paasopstand leidde echter wel tot een verkiezingsoverwinning van Sinn Féin en in 1921 werd de Ierse vrijstaat uitgeroepen.

De Csárdás

Omdat ik geen zin had in huiswerk en verplichte lessen, ging ik op zoek naar een zelfstudie methode. Op internet waren diverse virtuele vioollessen te zien, maar die deden mij denken aan de verafschuwde gitaarboekjes uit het verleden.

Uiteindelijk vond ik het boek ‘Vioolspelen voor Dummies’ door Katherine Rapoport. Op een luchtige, humoristische manier wordt in dit boek ontzettend veel informatie gegeven over de viool zelf, hoe je hem gebruikt, hoe je in een oogwenk een leuk liedje kunt spelen, hoe je je vingers neerzet en wat je allemaal met de strijkstok kunt doen, maar ook zijn er hoofdstukken over toonladders, harmonieleer, verschillende technieken en stijlen. Op de bijbehorende cd staan alle tracks van de oefeningen plus bijbehorende video’s waar je kunt zien hoe je een viool moet hanteren.

Op 11 september 2010, de 18e verjaardag van mijn viool ging ik van start met dit boek en vorige week, 15 november heb ik de laatste melodie leren spelen, track 92, een Hongaarse dans van Brahms. Het is een Csárdás. Toen ik met de cd meespeelde klonk het echt goed, het gaf me een geweldige kick.

Twee maanden na het begin van mijn viooloefeningen was ik toe aan iets nieuws. Ik kocht een stapel boeken met Ierse en jiddische fiddle.